OPNIEUW ENKELE DUITSE FABRIEKSMERKEN
door Koos de Vos

In het Rikketikmagazine van januari 2015 schreef ik een artikel over Duitse fabrieksbeeldmerken. Daarop kwam een aantal leuke reacties. Reacties van lezers, die een vraag hadden over een bepaald beeldmerk. Of een aanvulling hadden.
Enkele van die beeldmerken waren voor mij ook nieuw. Anders gezegd, ik had ze nog nooit gezien. Tijd voor speurwerk dus. Over het resultaat daarvan gaat dit artikeltje.

B&W
Allereerst een aanvulling. In het artikel van vorig jaar ontbrak een foto bij de beschrijving van het beeldmerk B&W. B&W staat voor Uhrenfabrik Berger & Würker uit Leipzig. Hierbij alsnog een foto. De firma ontstond in 1885 en heeft tot 1967 bestaan. Een ander beeldmerk bevat de letters B.W.L. , waarbij de L. voor Leipzig staat. Het hier afgebeelde beeldmerk werd vooral gebruikt op ingekochte uurwerken. B&W had namelijk ook een groothandel-afdeling.

Het hertje
Dit beeldmerk werd mij opgestuurd door dhr. Frank Zuidhof. Zie foto. Het is het beeldmerk van Tobias Bäuerle uit St. Georgen, Schwarzwald. Bäuerle richtte in 1864, samen met Christian Müller een kleine klokkenfabriek op. Twee jaar later ging Bäuerle alleen verder. In 1870 werkten er 10 mensen. Men ging met de tijd mee, want in 1874 werd een eerste stoommachine aangeschaft. In 1884 deed de firma mee aan een grote klokkententoonstelling. Niet alleen met de bekende Schwarzwaldklokken, maar ook met "Schwarzwalders" met veeropwinding. In 1888 waren er inmiddels 80 medewerkers.

Toen werd ook begonnen met het maken van regulatoren met gesloten platines. In 1897 werd het beeldmerk met het hertje als beschermd fabrieksmerk ingeschreven. Na de dood van Tobias in 1923 werd zijn zoon Christian firma-eigenaar. In 1925 werken er 350 medewerkers. In 1964 werd het 100-jarig jubileum gevierd. Een kleinzoon van Tobias leidde toen het bedrijf. Er werden allerlei technische uurwerken, scheepsklokken en "Hirsch" verlichtingsschakelklokken gemaakt. Het bedrijf was hierbij wereldmarktleider. Omstreeks 1980 sloot "Tobias Bäuerle" haar poorten.
Er zijn overigens meer merknamen "Bäuerle". Ook broers van Tobias waren klokkenmaker. Zij gebruikten echter andere beeldmerken.












Firma Bon
Van dhr. René Wetzels kreeg ik het fabrieksbeeldmerk van de firma J.M. Bon toegestuurd. Hij had alles zelf al uitgezocht en wilde me op de hoogte brengen. Zie de foto. Hij stuurde een stukje uit WatchWiki mee. De firma J.M. Bon zetelde in Leipzig. Opgericht in 1835 als klokken-, sieraden- en gereedschappengroothandel. In 1906 en 1912 werden als eigenaren Louis, Carl en Julius Goldschmidt aangegeven. Naast de handel maakte Bon zelf horloges. Dit beeldmerk is daarom niet alleen in klokken, maar ook in horloges te vinden. Als merknaam werd tevens de naam "Imbona" gebruikt.

E & P
Deze letters staan voor Deutsche Uhrenfabrik Etzold & Popitz. Zie foto.

Ook uit Leipzig (zie B&W en Bon). Opgericht in 1864. In 1912 kwam er een filiaal in Villingen. Rond 1920 werden er uurwerken in Schwenningen gemaakt en klokkasten in Mühlhausen/ Thüringen. De letters E&P kwamen ook voor in 2 beeldmerken. Een met een gevleugeld rad en een ander met het volkerenslagmonument, dat in Thüringen staat. Een ander merknaam van deze fabriek is "DUFA" (Deutsche Uhrenfabrik Popitz & Co.) Met dank aan dhr. Gerrit Anne de Ruiter, die me de foto stuurde.

Twee dansende poppetjes
Natuurlijk kan niet op alles een antwoord gegeven worden. Zo is dat het geval bij het grappige beeldmerk met twee dansende poppetjes. Zie de foto, die ik kreeg van dhr. Teun van Orden.


Dit beeldmerk is afkomstig van een platine-uurwerk, dat Duits zou kunnen zijn. In het boek van Hans-Heinrich Schmid (zie gebruikte bronnen) komt het niet voor. Ook Jürgen Ermert (van de website "Uhren- Hanse") kon het niet thuis brengen. Het doorploegen van het boek van Karl Kochmann (zie gebruikte bronnen) met beeldmerken uit Oostenrijk/Wenen, Duitsland, Engeland, Frankrijk en Zwitserland, leverde eveneens niets op. Als iemand van de lezers dit beeldmerk eens gezien heeft of er iets over weet, houd ik me zeer aanbevolen voor het verhaal achter de poppetjes. Verder houd ik me uiteraard aanbevolen voor alle opmerkingen, aanvullingen en vragen naar aanleiding van dit artikel. En uiteraard voor aanvullende beeldmerken! Dank aan de inzenders van de besproken beeldmerken.
Bronnen:
• Trademark Index of European Origin, Karl Kochmann, Douglasville, USA, Editie 1992
• Lexicon der Deutschen Uhrenindustrie 1850-1980, Hans-Heinrich Schmid, Villingen-   Schwenningen, 2005
• Internet: Watch-Wiki


Koos de Vos, E-mail: koosdevos@hetnet.nl